hoeveel liter water kan ik koken op één kleine gaspatroon van tweehonderd gram

Hoeveel liter water kook je op een gaspatroon van 200 gram?

Met een gaspatroon van 200 gram kun je onder gemiddelde omstandigheden ongeveer 40 tot 60 liter water verwarmen tot kookpunt (100 °C). Als je uitgaat van koud water van zo'n 15 °C, kom je in de praktijk vaak uit op 50 liter als richtgetal bij een efficiënte brander. Houd er rekening mee dat wind, kou en het type brander grote invloed hebben op dit getal.

Hoe werkt de berekening?

Een standaard gaspatroon van 200 gram bevat doorgaans een mengsel van butaan, propaan of isobutaan. De energiewaarde van dit gas ligt rond de 46 megajoule per kilogram (MJ/kg). Voor 200 gram gas is dat:

• 0,2 kg × 46 MJ/kg = 9,2 MJ aan energie

Om 1 liter water (= 1 kg) te verwarmen van 15 °C naar 100 °C heb je nodig:

• 1 kg × 4,18 kJ/°C × 85 °C = ~355 kJ

Met een kampeerbrander heb je echter nooit 100% rendement. In de praktijk ligt het thermisch rendement op 40% tot 60%, afhankelijk van de brander en omstandigheden. Bij 50% rendement is de bruikbare energie:

• 9,2 MJ × 0,50 = 4,6 MJ = 4600 kJ
• 4600 kJ ÷ 355 kJ per liter = ~13 liter per patroneninhoud bij slechte omstandigheden

Bij optimale omstandigheden (windstil, warm weer, efficiënte brander met warmtewisselaar) loopt het rendement op tot 70–80%, waardoor je wél de 40–60 liter kunt halen.

Praktijkfactoren die het verbruik beïnvloeden

1. Wind

Wind is de grootste energiesloper. Een brander zonder windscherm verliest bij stevige wind tot 60% van zijn warmte. Gebruik altijd een windscherm of zoek een beschutte plek.

2. Buitentemperatuur

Koud water uit een bergbeek (5 °C) vraagt meer energie dan water van 20 °C. Bovendien presteren butaan-patronen slecht onder 0 °C — overweeg dan een propaan- of isobutaanmengsel.

3. Type brander

Branders met een geïntegreerde warmtewisselaar (zoals de Jetboil Flash of MSR Reactor) zijn twee tot drie keer efficiënter dan een gewone opzetsteker. Met zo'n systeem kook je makkelijk 0,5 liter water in minder dan 2,5 minuten en gebruik je slechts 3–4 gram gas per kookbeurt.

4. Hoogte

Op grote hoogte (boven 2500 meter) kookt water al bij circa 91 °C. Dat scheelt energie, maar de luchtdruk maakt branders ook iets minder efficiënt.

Concrete voorbeelden voor kampeerders

Hoeveel kookbeurten is dat?

Als je elke dag 0,5 liter water kookt voor koffie, 0,5 liter voor havermout en 1 liter voor een avondmaaltijd (totaal 2 liter per dag), dan heb je bij gemiddeld gebruik 20 tot 30 dagen genoeg aan één patroon van 200 gram. Voor een weekend kampeertrip van 3 dagen is één patroon ruimschoots voldoende voor twee personen.

Tips om zuinig om te gaan met gas

• Dek de pan af met een deksel: dit bespaart tot 30% gas.
• Gebruik een windscherm, maar nooit rondom een patroon die direct op de brander staat (brandgevaar).
• Kook alleen wat nodig is: verhit niet meer water dan je gebruikt.
• Laat water nawerken: zet de brander uit net voor het kookpunt en laat de warmte verder werken in een thermosbeker of slaapzak-kookmethode.
• Bewaar patronen warm: slaap er 's nachts naast of stop ze in je slaapzak bij vrieskou.

Met deze tips haal je het maximale uit je patroon en ben je goed voorbereid voor je kampeeravontuur.